Scholierenopstand Soweto

De Beweging van Zwart bewustzijn (Black Consciousness Movement) opgericht door Steve Biko, student medicijnen in Durban, zorgde voor een nieuwe generatie zelfbewuste en politiek bewuste zwarte Zuid-Afrikanen die de strijd tegen apartheid aangingen. De organisatie probeerde Afrikanen te ontdoen van hun minderwaardigheidscomplex door ze niet langer te definiëren in termen van wat ze niet waren: ‘niet-blank’, maar in termen van wat ze wel waren: ‘zwart’. BC hanteerde echter een bredere definitie van ‘zwart’: kleurlingen en Indiërs die zich identificeerden met de strijd van de Afrikanen golden ook als ‘zwart’. Voor blanken was echter geen rol weggelegd in de BC-beweging. BC was niet perse antiblank maar wilde niet door blanken de les gelezen worden. Blanken waren welkom mits ze zich wilden schikken naar de meerderheid.


Op 16 juni in 1976 kwamen in Soweto, de townships bij Johannesburg, scholieren en studenten in opstand tegen het slechte onderwijs. Hun verzet richtte zich met name tegen het Afrikaans als verplichte voertaal van de schoolvakken. Het protest werd georganiseerd door de studentenraden van de verschillende ‘high schools’, en niet door een politieke organisatie. Hoewel de scholierenprotesten in Soweto met harde hand werden neergeslagen, verspreidde de protestgolf zich al spoedig naar andere delen van het land. In de loop van het jaar vielen ongeveer 600 doden. Honderden kinderen verdwenen in politiecellen en gevangenissen, zonder dat hun doodongeruste ouders wisten waar hun kinderen waren.


In 1977 kondigde de regering een verbod af op BC-organisaties. Steve Biko werd de martelaar van BC nadat hij werd doodgeslagen tijdens een ‘ondervraging’ door de politie. Na de scholierenopstand vluchten duizenden jonge Afrikanen de grens over waar ze worden opgevangen door het ANC dat trainingskampen had opgericht. Vanuit de kampen in Tanzania en Angola keerden ze via Mozambique, Swaziland of Botswana terug naar Zuid-Afrika om aanslagen of sabotageacties uit te voeren. Maar dankzij onervarenheid raakten velen al snel in de ‘tronk’ op Robbeneiland.


De regering besloot na de scholierenopstand om Robbeneiland alleen nog maar voor politieke gevangenen te gebruiken. Hierdoor groeide het eiland uit tot politiek broeinest. De dagen werden gesleten met dwangarbeid, studie, sport en vooral veel discussie. Natuurlijk was het leven in de gevangenis geen pretje maar de politieke gevangenen kregen het voor elkaar om hun eigen draai aan de gevangenis te geven. De gevangenen in de collectieve cellen formeerden voetbalteams en organiseerden een competitie waarin de regels van de internationale voetbalfederatie FIFA strikt werden nageleefd. Jacob Zuma, sinds 2009 president van Zuid-Afrika, leerde op Robbeneiland hoe hij een voetbalwedstrijd moest organiseren. Sport bleek een goede manier om de teamgeest onder de gevangenen van verschillende politieke ideologieën samen te brengen. De veroordeelden uit het Rivoniaproces hadden het voor elkaar gekregen dat de gevangenen bij de universiteit een schriftelijke BA- of MA-studie konden volgen. Hierdoor verlieten veel gevangenen het eiland met een diploma op zak. Jacob Zuma heeft veel baat gehad bij de ‘universiteit van Robbeneiland’. Als herdersjongen in Natal was hij nooit naar school geweest. Hij had zichzelf moeizaam leren lezen en schrijven, maar op Robbeneiland had hij de kans verder te studeren.

Bronnen en verder lezen


  • Het historisch project SAHO (South African History Online) is opgericht in 2000 en probeert een veelomvattende encyclopedie over de Zuid-Afrikaanse geschiedenis en cultuur samen te stellen. Ook op deze website is een uitgebreid artikel over Steve Biko te vinden.

  • Couwenberg, S.W.  (red.) (2008) Apartheid, anti-apartheid, post-apartheid : terugblik en evaluatie, Budel: DAMON.

  • Ross, Robert (1999) A Concise history of South Africa, Cambridge. Ned. vert. Zuid-Afrika: een geschiedenis. Amsterdam z.j. Vert. Hans van Cuijlenborg.

  • Thompson, Leonard (1994) A history of South Africa. New Haven/London.

Meer over dit onderwerp


 

Interview met Steve Biko Steve Biko: de man achter de beweging van het Zwart bewustzijn. Bron: WikipediaSteve Biko: de man achter de beweging van het Zwart bewustzijn. Bron: Wikipedia
X
Loading