Afrikaans of Europees?

In hoeverre kun je tegenwoordig spreken van typische Zuid-Afrikaanse kunst? Natuurlijk zijn de rotsschilderingen van de San in Afrika ontworpen en bedacht, maar kun je van de kunst die vanaf de zeventiende eeuw zijn opmars maakte ook zeggen dat dit ‘echt’ Afrikaans is? Het eerste schilderij van de Tafelbaai is waarschijnlijk in Nederland en niet in Zuid-Afrika gemaakt. En ook de eerste schilders als Angas en Baines, die wel ter plaatse waren, brachten hun technieken uit Europa mee. Natuurlijk wordt hier het Zuid-Afrikaanse landschap afgebeeld, maar verandert dat veel aan het schilderij? Een Kaaps landschap van Baines hoeft niet perse Zuid-Afrikaans te zijn. Baines maakte immers precies dezelfde soort schilderijen in Australië, wat niets afdeed aan zijn schilderstijl.

Pierneef slaagde er misschien al beter in een schilderij met een ‘Zuid-Afrikaans karakter’ te maken. Maar ook Pierneef heeft zijn wortels in Nederland liggen. Desalniettemin zou je kunnen zeggen dat Pierneef, meer dan Baines, het landschap probeert te begrijpen vanuit een Zuid-Afrikaans perspectief in plaats van een Europees perspectief. Pierneef is niet op zoek naar exotische rariteiten om zijn publiek mee te prikkelen, maar naar de essentie van Zuid-Afrika.


Er wordt vaak gezegd dat er in Zuid-Afrika drie verschillende tradities, dus drie verschillende manieren van kunst maken zijn. Deze tradities zou je de Afrikaanse, de Europese en de hybride traditie kunnen noemen. De Afrikaanse traditie is dan de traditie die door de eeuwen heen in Zuid-Afrika zelf is ontstaan terwijl de tweede, de Europese traditie pas in de afgelopen tweeënhalve eeuw overgenomen werd uit Europa. De hybride, of gemengde vorm ten slotte is de meest recente van de drie. Hybride wil hier zeggen dat het een mengvorm is die onderdelen van de beide oudere tradities combineert. Deze vorm van kunst maken weerspiegelt Zuid-Afrika in zijn huidige vorm het best. Door de oudere Afrikaanse traditie te laten communiceren met de nieuwkomer uit het Noorden onderzoekt de kunstenaar de identiteit van het Nieuwe Zuid-Afrika.


Niet alleen is de Zuid-Afrikaanse kunst beïnvloed door Europa, de Zuid-Afrikaanse kunst heeft zelf ook een grote stempel gedrukt op de wereldkunst. Met name de Afrikaanse beeldhouwkunst is van grote invloed geweest op de kunst in de hele wereld. In Parijs kwam bijvoorbeeld Picasso in aanraking met de primitieve Afrikaanse en Polynesische beeldhouwwerken, die hem brachten tot het afbeelden van maskers en andere Afrikaanse figuren in zijn schilderijen. Picasso experimenteerde constant met nieuwe technieken waarbij hij inspiratie haalde uit Afrikaanse kunst. En Picasso was niet de enige die geïnteresseerd was in Afrika’s inheemse kunst. Vanaf 1960 schoten galerieën in Zuid-Afrika de grond uit. Meer en meer toeristen komen naar Zuid-Afrika om met een tas vol Afrikaanse kunst en handwerk weer naar huis terug te gaan. Nog nooit werd er zoveel ‘echte’ Zuid-Afrikaanse kunst gemaakt als nu.

X
Loading