Achter slot en grendel

Het Rivonia-proces
Op 5 augustus 1962 wordt Mandela aangehouden bij een politiecontrole. Zijn carrière als guerrillaleider heeft minder dan een jaar geduurd. Mandela is dan net 44 jaar geworden en wordt beschuldigd van illegaal reizen en het organiseren van stakingen.


Tijdens het proces, dat begint op 13 oktober 1962 maakt Mandela direct duidelijk dat hij zich op geen enkele manier gebonden acht aan een wet die gemaakt is door een bewind dat door een blanke minderheid gekozen is, en waarin hij, als zwarte, dus niet vertegenwoordigd wordt. Mandela voert zijn eigen symbolische verdediging gekleed in een traditionele Xhosa-dracht, met een luipaardvel over de schouder. Mandela’s optreden in de rechtszaal is bijzonder. Hierbij levert zijn verleden als advocaat hem respect op van zowel de rechter, als de aanklager, maar vooral ook van het publiek. De verdediging van Mandela is eerder een politieke aanklacht dan een verdediging. Tijdens het proces verzamelen zich grote groepen mensen voor het regeringsgebouw om de strijdkreet van het ANC te laten klinken. Mandela draait zich om naar de publiekstribune en brengt het Amandla –macht– saluut met gebalde vuist. En de mensen antwoorden met Ngawethu: aan het volk.


Op 7 november 1962 wordt Nelson Mandela veroordeeld tot een straf van vijf jaar op Robbeneiland. Doordat de Speer van de Natie door de regering nog niet gekoppeld wordt aan het ANC, wordt Mandela nog niet aan het gewapend verzet gekoppeld. In 1963 wordt zijn straf echter tijdens het ‘Rivonia-proces’ omgezet in levenslang. Op het onderduikadres van het ANC in Rivonia is een inval gedaan waarbij geheime documenten worden ontdekt die er op wijzen dat Mandela betrokken is bij de gewapende tak. Naast hem wordt vrijwel de hele top van het ANC gearresteerd en tot levenslang veroordeeld: Walter Sisulu, Govan Mbeki, Raymond Mhlaba en Rusty Bernstein.


Robbeneiland
Al in de dagen van de VOC diende Robbeneiland als strafoord voor gevangenen en ballingen. In latere eeuwen werd het eiland gebruikt als melaatsenkolonie, krankzinnigengesticht, marinebasis en opnieuw als gevangenis. Tussen 1962 en 1991 zaten duizenden politieke gevangenen - Afrikanen, kleurlingen en Indiërs – hun straf uit op Robbeneiland. Het eiland werd een monument voor apartheid.
Vanaf augustus 1962 heeft Nelson Mandela 27 jaar en zes maanden doorgebracht in gevangenschap. Meer dan 17 jaar van zijn vonnis verbleef hij op Robbeneiland, als gevangene 466/64 - de 466ste gevangene die in het jaar 1964 binnenkwam.


Ook hier op Robbeneiland strijdt Mandela verder tegen apartheid. Mandela blijft lichamelijk en geestelijk volledig op de been en blijft zelfs optimistisch. Zijn standvastige houding en aanzien in de gevangenis maken dat hij een respectvolle, vriendschappelijke en soms zelfs bijna onderdanige behandeling door medegevangenen en gevangenisbewaarders krijgt. Door zijn weigering om korte broeken te dragen krijgt hij het voor elkaar dat ook de zwarte gevangenen warmere kleren tegen de kou krijgen. En door het houden van diverse hongerstakingen weet hij, samen met zijn ANC-makkers, de omstandigheden in de gevangenissen enigszins te verbeteren. Hij en zijn medegevangenen krijgen beter voedsel, interessanter werk, de gelegenheid om onderling te kunnen praten en om te kunnen studeren. Het lukt Mandela zelfs de gevangenisdirecteur van Robbeneiland vervangen te krijgen. In 1970 wordt de autoritaire kolonel Badenhorst na een slimme actie van Mandela vervangen door een soepeler opvolger. De strijd voor een betere samenleving gaat door op Robbeneiland.


Mandela zegt zelf dat hij tijdens zijn gevangenschap niet is ingestort dankzij een streng zelfopgelegd dagritme. Hij staat elke dag om half vier op. Sport, onderhoudt een eigen volkstuintje, blijft studeren en lezen.


Verder kijken:
Robbeneiland, het eiland waar Mandela gevangen zat, is tegenwoordig open voor toeristen. Nelson Mandela was zeker niet de eerste gevangene die naar dit troosteloze eiland verbannen werd. Al in de tijd van Jan van Riebeeck werden opstandelingen hier naartoe gestuurd. Ontdek in het museum hoe er door de eeuwen heen gebruik is gemaakt van dit troosteloze eiland.


Familiezorgen
In 1969 wordt Winnie opgepakt en anderhalf jaar in eenzame opsluiting gehouden. Met 22 anderen staat ze terecht wegens pogingen het ANC opnieuw op te richten. De zaak tegen haar wordt uiteindelijk geseponeerd, maar twee weken na haar vrijlating kreeg Winnie opnieuw een banmaatregel met huisarrest opgelegd. De gedachte aan zijn vrouw in handen van de gevreesde veiligheidspolitie bezorgde Mandela vele slapeloze nachten. Wie moest er intussen zorgen voor de twee jonge dochters Zeni en Zindzi?


In 1968 overleed eerst zijn moeder en een jaar later overleed ook zijn 25-jarige zoon Thembi bij een auto-ongeluk. Mandela kreeg geen toestemming om bij de begrafenissen aanwezig te zijn. Hij mocht alleen een condoleancebrief aan Evelyn schrijven. Het onvermogen om zijn familie bij te staan moet één van de grootste beproevingen in het leven van Mandela geweest zijn.


Afrikaners
Op Robbeneiland ontdekt Mandela een parallel tussen de strijd die de Afrikaners tijdens de Anglo-Boerenoorlog tegen de Engelse overheersing voerden en de strijd van de Afrikanisten tegen hun overheersers. Mede hierdoor koos Mandela ervoor om Afrikaans te leren. Op deze manier kon hij ook met de bewaarders in hun eigen taal spreken. Mandela ziet in dat ook aan de Afrikaner-kant goede mensen zitten en dat het nodig is voor de toekomst van Zuid-Afrika dat er ook met deze mensen om de tafel gezeten wordt.

In 1976 slaat Mandela een aanbod af van minister Kruger voor een voorwaardelijke vrijlating omdat hij dan zijn politieke aspiraties moet opgeven en zich moet vestigen in een Xhosa-thuisland. Hiermee zou hij de thuislanden, en dus de Apartheid, erkennen.

Bronnen en verder lezen


  • Maharaj, M. & Kathrada, A. (2007) Mandela: het geautoriseerde portret. Arnhem Terra.

  • Richard Hengeveld (2006) Nederland en Nelson Mandela. NIZA Amsterdam.

  • Damen, Jos (2008) Nelson Mandela: Symbool voor vrijheid en verbroedering, AO 2910. Lelystad.

  • Luirink, Bart (red), Voor Nelson Mandela. Verhalen en voetnoten uit Nederland bij zijn negentigste verjaardag, Amsterdam 2008.

  • Mandela, Nelson (1965) No Easy Walk to Freedom, Londen.

  • Mandela, Nelson (1994) Long Walk to Freedom: the Autobiography of Nelson Mandela, Randburg.

  • Wezithombe, Umlando (2008) Nelson Mandela: the Authorised Comic Book, Johannesburg/Cape Town.

  • Kessel, van, Ineke (2010) Nelson Mandela in een notendop. Uitgeverij Bert Bakker. Amsterdam.

  • Het Nelson Mandela Centrum van herinnering is een onderdeel van de Nelson Mandela Foundation. De Stichting houdt zich bezig met de politieke erfenis van Mandela als president van Zuid-Afrika. Ontdek wat dit centrum allemaal doet op de website!

Meer over dit onderwerp

Robbeneiland gezien vanaf de Tafelberg. Bron: WIkipedia.Robbeneiland gezien vanaf de Tafelberg. Bron: WIkipedia.
X
Loading